Brezhoneg Bro-Vear

An derez-uheloc'h

Mont da gomz deus ar pennad-mañ war ar forum

1. Stummañ an derez-uheloc'h

Stummet e vez an derez-uheloc'h en ur lakaat an dibenn –oc'h d'an anv-gwan :

n'eo ket dam da se e veze kaeroc'h an traoù (ce n'est pas pour ça que les récoltes étaient plus belles)

n'eo ket dam da se e veze kaeroc'h an traoù

[nɛ kə dɑ̃m də ze ’viʃe ’kɛ:rɔh ntrɛw]

ce n'est pas pour ça que les choses [la récolte] étaient plus belles

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Kas a reomp da bennad al lec'hienn Arbres evit un dielfennadenn glokoc'h.


Gant an derez-uheloc'h ec'h a kensonenn diwezhañ an anv-gwan war galetaat ordinal :

kapabl kapap ➜ kapaploc'h kapapoc'h

...a soñje gante e oant kapaploc'h evit ar reoù all ivez

['ʒɔ̃:ʒɛ gɑ̃ntɛ wɛɲ ka'pabɔh wid rew ɑl 'ije]

... ils pensaient qu'ils étaient plus forts [supérieurs] que les autres [les Parisiens]

Roje Dollo, 1932, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

fonnus võnus ➜ fonnusoc'h võnusoc'h

te 'h a fonnusoc'h eviton tamm mat

[te ha vɔ̃'nysɔh witɔ̃ tɑ̃'mɑt]

tu va bien plus vite que moi [à colorier]

Ivet Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

abred abrét ➜ abretoc'h abrétoc'h

marv e oa un tamm mat abretoc'h evit Jean

[mɑrw wa tɑ̃'mɑd a'bretɔh wi ʒɑ̃]

il était mort bien plus tôt que Jean

Frañswa ar Bihan, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

izel izel ➜ izeloc'h izèlloc'h

'ba 'r menajoù izelloc'h du-hont

[bar me'nɑ:ʒo i'zɛlɔh 'dyən]

dans les fermes du bas là-bas

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Anvioù-gwan zo o dez ur gensonenn vut er fin hag a chom mut en derez-uheloc'h :

skañv skã ➜ skañvoc'h skãoc'h

skañvoc'h e vezent te

[’skɑ̃ɔh viʒɛn te]

ils étaient plus léger tiens

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

nevez néwé ➜ nevezoc'h néwéoc'h

Julien zo nevezoc'h, Tangi zo tamm bihan koshoc'h, me zo goude ha pepe eo koshañ

[’ʒyljɛ̃ zo ne’weɔh ’tãŋgi zo tãm ’bijən ’kosɔh me zo ’gu:de a pepe hɛ ’kosã]

Julien est le plus neuf, récent, Tangi est un peu plus vieux, moi je suis après, et pépé est le plus âgé [en réponse à la question quoi de neuf]

Selina Jagin, 1920, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

hardizh hardi ➜ hardishoc'h hardioc'h

e vez hardioc'h ganin

[ve hɑr'diɔh gə'nĩ]

il est plus à l'aise avec moi

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Adkavet a raer ar memes stummioù direizh hag e lec'h all en dachenn vrezhonek :

mat ➜ gwelloc'h / gwell

kalz ➜ muioc'h

fall ➜ gwashoc'h

2. Stummañ an derez-uheloc'h gant muioc'h

Ne gaver ket en hom c'horpus a anvioù-gwan-verb a vefe lakaet an dibenn –oc'h dezhe d'ober an derez-uheloc'h. Koulskoude e lâr Favereau (1997, p.87) « e ra an anv-gwan-verb ar memes tra : avañsetoc'h plus avancé (& savetoc'h fig.) karetoc'h plus aimé etc. »

Techet da vat eo hom brezhoneg bremañ da lakaat ar ger muioc'h dirak an anv-gwan. Geuilh a ra dre-se ar framm gallek plus + anv-gwan. Evel-se e komz Favereau deus ar jeu-se (idem) :

« Mais on tend à employer de plus en plus la forme longue (avec muioc'h Ph) : muioc'h sorc'hennet davantage obsédé. C'est parfois également le cas des déverbaux (ex. muioc'h distag mieux détaché) ou des adjectifs longs d'emprunts récents (ex. muioc'h difisil plus difficile, muioc'h kontant plus satisfait). »


Skwerioù gant anvioù-gwan-verb :

muioc'h enervet e oac'h a-raok (vous étiez plus énervés avant)

muioc'h enervet e oac'h a-raok

['myɔh i'nɛrvɛd wah ro:k]

vous étiez plus énervés, nerveux, auparavant

Selina Jagin, 1920, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

... a oa muioc'h pozet (elle était plus posée)

... a oa muioc'h pozet

[wa 'myɔh 'po:zət]

... était plus posée [réfléchie]

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Skwerioù gant anvioù-gwan amprestet nevez zo :

me a gav anezhañ muioc'h interesant (moi je le trouve plus intéressant)

me a gav anezhañ muioc'h interesant

[me gɑv 'neɑ̃ 'myɔh inte'resən]

je le trouve plus intéressant [le rugby]

Ifig Bihan, 1915, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

hag e oa deut muioc'h kalm da vên 'meus ket… (et elle était devenue plus calme puisque…)

hag e oa deut muioc'h kalm da vên 'meus ket... 'ma ket respontet anezhi

[a wa døt 'myɔh kɑlm da vɛɲ møs kə mɑ kə res'pɔ̃tə nɛj]

et elle était devenue plus calme puisque je n'ai pas... je ne lui avais pas répondu

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

muioc'h direg eo (c'est plus direct)

muioc'h direg eo

['myɔh 'dirɛg ɛ]

c'est plus direct

Ifig Bihan, 1915, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

n'out ket muioc'h savant eviton war se ivez (tu n'es pas plus savant que moi sur ce sujet non plus)

n'out ket muioc'h savant eviton war se ivez

[nu kə 'myɔh 'zɑ:vən witɔ̃ war ze ije]

tu n'es pas plus savant que moi là-dessus non plus

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Souezhusoc'h c'hoazh, techet eo ar framm-se da vezañ implijet gant anvioù-gwan hag a vez implijet kalz :

pa vije sonerien muioc'h solut quoi (quand il y avait des sonneurs plus solides quoi)

Biniou, ya, ya, pa vije sonerien muioc'h solut quoi.

Biniou, ya, ya, pé vijé zonêrien muoh solut quoi.

Du biniou, oui, quand il y avait des musiciens plus costauds.

Plac'h, 1925, Trezelan (Bear) (dastumet gant Riwal 00/0000)

n'eo ket kalz muioc'h yen an dour evit 'h eo er-maez (l'eau n'est pas beaucoup plus froide qu'elle n'est dehors)

n'eo ket kalz muioc'h yen an dour evit 'h eo er-maez

[nɛ kə kɑlz 'myɔh je:n du:r wit hɛ me̞:s]

l'eau n'est pas beaucoup plus froide qu'à l'extérieur

Ivet Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

met « trouskan » zo muioc'h sec'h eviton (mais « trouskan » c'est plus sec pour moi)

met trouskan zo muioc'h sec'h eviton

[mɛ 'tɾuskən zo 'myɔh zeh 'witɔ̃]

mais la mousse c'est plus sec pour moi [lichen ?]

???

Janed Merrien, 1936, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Ar memes anv-gwan a c'hall bezañ implijet gant an eil framm pe egile, gant ar memes den :

muioc'h kurius (plus curieux)

muioc'h kurius

[myɔh ky'ry:s]

plus curieux

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

kuriusoc'h (plus curieux)

kuriusoc'h

[ky'rysɔh]

plus curieux

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Komzet hon eus uheloc'h deus hardishoc'h stummet diwar hardizh. Gallet a ra bezañ implijet gant muioc'h ivez :

pa ne oa ket nemet unan, neuze oa muioc'h hardi ivez (puisque il n'y en avait qu'un, il était plus téméraire aussi)

pa ne oa ket nemet unan, neuze oa muioc'h hardi ivez

[pe wa kə mɛd yn 'nœhe war 'myɔh 'hɑrdi ije]

puisque il n'y en avait qu'un, il était plus téméraire aussi

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

3. An derez-uheloc'h a-raok an anv

Sañset e kaver an derez-uheloc'h war-lerc'h an anv emañ o toareañ :

eo ret ober bas tevoc'h un tamm mat (il faut faire une pâte bien plus épaisse)

!!!

(dastumet gant Tangi 00/0000)


Koulskoude avat hon eus un toulladig skwerioù e-lec'h e kaver an derez-uheloc'h a-raok an anv :

ar re-se zo gwelloc'h kizhier evit ar reoù a vez roet boued dezhe a-hent-all (ceux-là sont de meilleurs chats que ceux auxquels on donne à manger)

ar re-se zo gwelloc'h kizhier evit ar reoù a vez roet boued dezhe a-hent-all

['reze zo 'wɛlɔh 'ki:ʒər wid rew ve 'roəd bwet tɛ: hɛn'dɑl]

ceux-là sont de meilleurs chats que ceux auxquels on donne à manger

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

gwelloc'h yec'hed deoc'h ! (meilleure santé à vous [à des gens malades] !)

gwelloc'h yec'hed deoc'h !

['wɛlɔh 'jehɛt tɑh]

meilleure santé à vous [à des gens malades] !

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

ne lakin ket brasoc'h pothouarn a-se war an tan (je ne mettrai pas un plus grand chaudron que ça sur le feu [je ne mettrai pas d'eau dans mon vin])

ne lakin ket brasoc'h pothouarn ha se war an tan

['lɑkiŋ kəd 'brɑsɔh pu'tuarn ze warn tɑ̃:n]

je ne mettrai pas un plus grand chaudron que ça sur le feu [je ne mettrai pas d'eau dans mon vin]

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

aezetoc'h hent eo (c'est une route plus facile)

aezetoc'h hent eo

[' ɛstɔh hɛn ɛ]

c'est une route plus facile

Ifig Bihan, 1915, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Hervez Yann Gerven (Ya ! niv. 608) « e c'heller lakaat an anv-gwan a-raok an anv evit pouezañ war an anv-gwan. »

4. Eil tamm ar c'heñveriañ

Eil tamm ar c'heñveriañ a vez degaset gant an araogenn evit.

eñ eo brasoc'h e selloù evit e vouzelloù (il a les yeux plus gros que le ventre)

eñ eo brasoc'h e selloù evit e vouzelloù

[hẽ̞: hɛ 'brɑsɔh i 'zɛlo wid i 'vwɛlo]

il a les yeux plus gros que le ventre

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Gallet a ra bezañ eil tamm ar c'heñveriañ ul lavarenn emboestet degaset gant evit (cf. les comparatives de supériorité) :

bepred zo malurusamant ha muioc'h evit a soñj gant an dud (il y en a toujours malheureusement et plus qu'on ne pense)

bepred zo malurusamant ha muioc'h evit a soñj gant an dud

[’bopə so ˌmalyʁy’zɑ̃mɑ̃n a ’my:ɔh wi ʒɔ̃:ʒ gɑ̃n dyt]

il y en a toujours malheureusement et plus qu'on ne pense

Roje Dollo, 1932, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)


Da heul Ar C'hlerg (1906) e tegas da soñj Jouitteau dimp : « le comparatif de supériorité est souvent suivi en breton de a-se, a-ze, “par suite de cela”. » En hom brezhoneg e klever –zé :

muioc'h-se e c'honezont, muioc'h-se 'dez ezhomm  (plus ils gagnent, plus ils ont besoin)

dispign arc'hant, muioc'h-se e c'honezont, muioc'h-se 'dez ezhomm, 'dez ket trawalc'h james

['dispiɲ 'ɑrhɑ̃n 'myɔh ze hɔ̃'neɛɲ 'myɔh ze de e:m de kə trwɑh 'ʒɑ̃məs]

dépenser de l'argent, plus ils gagnent, plus ils ont besoin, ils n'ont jamais assez

Lusien Karluer, 1928, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

n'eo ket nemet gwelloc'h-se (ça n'en est que mieux)

n'eo ket nemet gwelloc'h-se

[nɛ kə mɛ ˌwɛlɔh'ze]

ce n'est que mieux

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

5. An derez-uheloc'h hag an adverboù

Gallet a ra adverboù zo stummañ an derez-uheloc'h ivez. Adverboù spas hag amzer spesialamant evel :

e-krec'h ➜ krec'hoc'h kwéhoc'h (plus haut)

ar feunteun a oa krec'hoc'h (la fontaine était plus haut)

ar feunteun a oa krec'hoc'h

['vɑ̃ntən wa 'kwexɔx]

la fontaine était plus haut

Lusieñ Minous, 1926, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

met 'ba ar stank neuze e oa... e oa... e oa... e oa muioc'h (andon ?) evit eu... 'ba ar feunteun krec'hoc'h (mais dans le lavoir alors il y avait... avait... avait... avait plus de (source ?) presque que euh... dans la fontaine plus haut)

met 'ba ar stank neuze e oa... e oa... e oa... e oa muioc'h (andon ?) evit eu... 'ba ar feunteun krec'hoc'h

[mɛ bah stɑ̃ŋg 'nœ:he wa wa wa wa 'my:ɔh 'ɑ̃ndɔ̃n 'kɑ:he wid ə bah 'vɑ̃ntən 'kwexɔx]

mais dans le lavoir alors il y avait... avait... avait... avait plus de (source ?) presque que euh... dans la fontaine plus haut

Lusieñ Minous, 1926, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

e-traoñ ➜ traoñoc'h trowoc'h (plus bas)

chapel Maodez e oa hoñ, e oa traoñoc'h evit du-mañ hañ, hoñ a oa ur chapel vrav hañ, lesket da gouezhañ (c'était la chapelle Maodez, c'était plus bas que chez moi hein, c'était une belle chapelle hein, laissée en ruine)

chapel Maodez e oa hoñ, e oa traoñoc'h evit du-mañ hañ, hoñ a oa ur chapel vrav hañ, lesket da gouezhañ

[’ʃɑpəl ’mɔ:dəz wa hɔ̃: wa ’tɾɔwɔh wid ’dymɑ̃ ɑ̃ hɔ̃: wa ’ʃɑpəl vɾɑw ɑ̃ ’lɛskɛt tə ’gweɑ̃]

c'était la chapelle Maodez, c'était plus bas que chez moi hein, c'était une belle chapelle hein, qu'on a laissé tomber en ruine

Janed Merrien, 1936, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

a-raok ➜ a-raokoc'h rokoc'h (précédemment)

a-raokoc'h e lakaent ouzhpenn (précédemment ils mettaient davantage)

a-raokoc'h e lakaent ouzhpenn

['rokɔh 'lɑkɛɲ spɛn]

précédemment ils mettaient davantage [de temps à parcourir un kilomètre]

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

6. Frammoù evel gwelloc'h-gwell

Frammoù evel gwashoc'h-gwashañ, muioc'h-mui, gwelloc'h-gwell ha kement zo ne seblantont ket bezañ anavezet en hom brezhoneg.

Tangi YEKEL, c'hwevrer 2017

Framm gant muioc'h + anv-gwan :

muioc'h dañjerus

muioc'h dañjerus

['myɔh dɑ̃'ʒy:rys]

plus dangereux

Ifig Bihan, 1915, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

Muioc'h fur eo da c'hoar bihan evitout neuze ?

Muioc'h fur eo da c'hoar bihan evitout neuze ? (T: Sur !) Te a zo ur marmouz bihan neuze !

[myːh vyʁ e̞ te hwɑːʁ ˈbiən witut ˈnœe te zo ˈmɑːʁmus ˈbiən ˈnœe]

Alors ta sœur est plus sage que toi ? (T : Certainement ! ) Alors tu es un petit garnement, un petit fripon, une petite canaille !

Paotr, 1951, Bear (dastumet gant Julien 00/0000)

muioc'h lufr kwa

muioc'h lufr kwa

['myɔh lyf kwa]

plus lisse [brillant] quoi

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

muioc'h devod

muioc'h devod

['myɔh 'de:vɔt]

plus dévot

Selina Jagin, 1920, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

eben all neuze a oa muioc'h nervus

eben all neuze a oa muioc'h nervus

[i'be:n al 'nœhe wa 'myɔh 'nɛrvys]

l'autre là était plus nerveuse [jument]

Michel Talgen, 1951, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

muioc'h kourajus eo ar reoù vihan evit ar reoù vras

muioc'h kourajus eo ar reoù vihan evit ar reoù vras

['myɔh ku'rɑ:ʒys ɛ rew 'vijən wid rew vra:s]

les petits sont plus courageux que les grands

Daniel Bihan, 1950, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

neuze eo muioc'h gwerrouz

neuze eo muioc'h gwerrouz

['nœe ɛ 'myɔh 'gwɛrys]

alors il est plus grognon [enfant]

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

deus e vamm eo muioc'h hañval marteze

deus e vamm eo muioc'h hañval marteze

[dəz i vɑ̃m hɛ 'hɑ̃wəl 'myɔh ma'tehe]

il ressemble plus à sa mère

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

deus beure e vezont muioc'h diskuizh

deus ar beure e vezont muioc'h diskuizh

[døz ’bœ:re vɛɲ ’myɔh ’diskwis]

le matin ils sont plus reposés

Selina Jagin, 1920, Bear (dastumet gant Tangi 00/0000)

Met ma vijent bet muioc'h poazh e vije bet.

Heu, ar re-mañ n'int ket poazh. Met ma vijent bet muioc'h poazh e vije bet... e vijent bet devet.

Eu, ar ré-mañ n'int ke poah. Mé ma vijènt bét muioc'h poah vijé bét... vijènt bé dèwet.

Heu, ceux-ci ne sont pas cuits. Mais s'ils avaient été plus cuits, ils auraient été brûlés.

Plac'h, 1925, Trezelan (Bear) (dastumet gant Riwal 00/0000)