Brezhoneg Bro-Vear

Ar vokatif

Evit gelven unan bennaket e rey Yann brezhoneger gant « strolladoù anv vokatif ha zo strolladoù anv da c'helven » (Melani Jouitto, le vocatif). Ar strolladoù anv vokatif « a c'hall bezañ leksikal pe raganv ».

1. Vokatif leksikal

Ur renabl klok a-walc'h deus ar gerioù implijet evit gelven unan bennaket a ro Jul Gros (TDBP3, 1984, p.601) :

paotr ! paotred !
plac'h ! merc'hed !
paotr kaez ! plac'h kaezh !
ma faotr ! ma mab ! ma flac'h !
gwarsed ! gwazed !
maouez ! gwreg !
paour ! paourig ! kaezh ! kaezhig !
ma bihan(-ig) ! ma evn(-ig) ! ma c'halon(-ig) ! ma loutenn(-ig) !
paotrig ! plac'hig ! mabig !
ma den mat ! ma zud vat !

N'hon eus ket klevet anezhe-tout, na tost. Gwir eo eo deut war-draoñ implij ar brezhoneg hag aet eo war-baouraat war an dachenn-se ivez. Dreist-holl ar gerioù eztaolet evit kaozeal deus ar vugale, skubet ma int bet gant ar c'hiz gall.

Koulskoude e chom bev implij ar vokatif leksikal en hom brezhoneg. An hini a glevomp an aliesañ eo paotr :

aze out sammet 'vat, paotr !

aze out sammet 'vat, paotr !

[‘ɑhe ud 'zɑ̃məd 'ha pɔt]

là tu es chargé, gars [enfant qui porte des choses] !

Plac'h, 1920, Bear (dastumet gant Tangi)

arri int gweñvet avat, paotr

me 'meus bet avaloù, avaloù 'meus aze, arru int gweñvet avat paotr, bepred 'meus tri pe bevar c'hoazh

[me mœz bed a'vɑ:lo a'vɑ:lo mœz 'ɑe ɑj iɲ 'gwɛwnə ha po̞d 'bopə mœs tʁi pe 'bɛwaʁ hwɑs]

moi j'ai eu des pommes, j'ai des pommes là, mais elles sont flétries mon gars, toujours est-il que j'en aies trois ou quatre encore

Roje Dollo, 1932, Bear (dastumet gant Tangi)

Evit ur bugel e vo ouzhpennet alies an dibenn karantezus -ig :

ha bezañ 'teus traoù 'vat paotrig !

ha bezañ 'teus traoù 'vat paotrig !

[a 'beɑ̃ tøs trɛw ha 'po:dic]

et tu en as des choses petit garçon !

Plac'h, 1931, Bear (dastumet gant Tangi)

Peotramant c'hoazh an anv-gwan bihan :

ne oaran ket penaos 'teus c'hoant da lâret, paotr bihan

ne oaran ket penaos 'teus c'hoant da lâret paotr bihan

['wɑ:rɑ̃ kə pə'nɔ:s tøs hwɑ̃n də 'lɑ:rə pot 'piən]

je ne sais pas comment tu veux dire, petit gars

Plac'h, 1920, Bear (dastumet gant Tangi)

hey ! ma faotr bihan !

hey ! ma faotr bihan !

[hɛj mə vod 'bi:ən]

eh ! mon petit gars !

Paotr, 1942, Kaouenneg (dastumet gant Tangi)

Evit ur paotr yaouank e vo kavet gwelloc'h ober gant... paotr yaouank :

paotr yaouank, mat ar jeu ?

paotr yaouank, mat ar jeu ?

[pɔd 'jowãŋk mɑ:d a ʒœ:]

jeune gars, ça va ?

Paotr, 1946, Lannuon (dastumet gant Tangi)

Deus unan kozh eo paotr kozh an hini a vo klevet :

o feiz, arru out paotr kozh !

o feiz, arru out paotr kozh

[o fe ɑj ut pɔ’ko:s]

oh ça alors, tu arrivé vieil homme [ironique]

Plac'h, 1920, Bear (dastumet gant Tangi)

Pa vez c'hoant gant an nen lakat egile da druezañ pe da fourbilhañ e vo ouzhpennet kaezh :

charjoù, paotr kaezh ! zo inkomprenabl

charjoù, paotr kaezh ! zo inkomprenabl

['ʃɑʁʒo po'kɛ:z zo ˌinkɔ̃'pre:nap]

les charges, mon pauvres gars, sont incompréhensibles [démesurées]

Paotr, 1968, Bear (dastumet gant Tangi)

Ar memes efed a vo klasket gant mab kaezh :

me 'ma mizer mab kaezh !

me 'ma mizer mab kaezh !

[me ma ’mi:zər map’kɛ:z]

j'avais de la misère, de la douleur, j'en ai bavé mon gars !

Jañ Bihan, 1918, Bear (dastumet gant Tangi)

Pa vo kaozeet deus ur penn bras pe deus un estrañjour e vo implijet aotrou :

na servij ket deoc'h, aotrou !

an hini gozh a oa aet da dremen en tribunal hag eu... boñ, pa oa aet da welet ar juj, ha 'na lâret dezhi kwa, an hini gozh 'ba he c'hont a oa sur, pa 'da klevet a-berzh-mat kwa, hag ar juj 'na lâret dezhi penaos e oa ret dezhi gwelet, « ah nann ! », neuze ya, ha lâret dezhi « koll oc'h peogwir 'peus ket gwelet », met an hini gozh en ur digoriñ 'da lesket ur pezh bramm, ale ! e oa komañset neuze eu... n'onn pesort da... d'ober trouz hag an hini gozh pa oa krog 'ba an nor « met gwelet 'peus ? eme an hini gozh » « 'meus ket eme... met gant... gant an drouz emezañ hag ar c'hwezh war-lerc'h ? » « na servij ket deoc'h, aotrou, eme an hini gozh, ret eo gwelet ! »

[n:i go:z wa ɛt də ’dɾemɛn tɾi’by:nal ag ə bɔ̃ pe wa ɛt tə ’we̞:lə ʒy:ʒ a na ’lɑ:ʁt tɛj kwa n:i go:z pa ? a zy:ɹ pe da ’klɛwət bœʁz’mɑ:t kwa a ʒy:ʒ na ’lɑ:ʁət tɛj pə’nɔ̃:z wa ʁɛt tɛj ’gwe̞:lət a nɑ̃n ’nœ:he ja a ’lɑ:ʁət tɛj - kɔl ɔh py’gy:ʁ pœs kə ’gwe̞:lət mɛ n:i go:z nɔ̃n ’djo̞:ʁĩ no:ɹ da ’lɛskəd əʁ pez vʁo̞m ’ɑ:le wa ko’mɑ̃səd ’nœ:he ə nɔ̃m sɔʁd də ’do̞:bɛʁ tɾu:s a n:i go:z pe wa kʁo̞:g ba no:ʁ - mɛ ’gwe̞:lɛ pœz me n:i go:z - mœs kə me mɛ gɑ̃n gɑ̃n dɾu:z meɑ̃ a hwe:s so waʁ’lɛʁh - zɛʁ’viʃkə dah ’o̞tɾo me n:i go:z ʁɛd e̞ ’gwe̞:lət]

la vieille était allée passer au tribunal et euh... bon, quand elle était allée voir le juge, et il lui avait dit quoi, la vieille dans son rapport était sûre puisqu'elle l'avait entendu de source sûre quoi, et le juge lui avait dit qu'il fallait voir, « ah non ! », et alors oui, et il lui dit « vous êtes perdante puisque vous n'avez pas vu », mais la vieille en ouvrant la porte avait laissé un gros pet, allez ! je ne sais qui avait commencé à gueuler et la vieille quand elle avait saisit la porte « mais vous avez vu dit la vieille ? » « non, dit... mais avec... avec le bruit et l'odeur après » « ça ne vous sert à rien monsieur, dit la vieille, il faut voir ! »

Lusieñ Minous, 1926, Bear (dastumet gant Tangi)

Evit kaozeal gant fent deus ur bagad tud hon eus klevet kañfarded (garnements) :

neuze kañfarded ?

neuze kañfarded ?

['nœhe kɑ̃'fɑrdət]

alors les coquins [pour dire bonjour] ?

Paotr, 1950, Bear (dastumet gant Tangi)

Evit gelven merc'hed n'hon eus nemet daou skwer, gant merc'hed ha plac'h bihan :

eh ! c'hwi merc'hed !

eh ! c'hwi merc'hed !

[ɛh hwi 'mɛrhɛt]

eh vous les femmes !

Paotr, 1946, Lannuon (dastumet gant Tangi)

deus amañ ma blac'h bihan !

Ma eo ken treut an dastum evit ar merc'hed eo peogwir on un tad, daou vab dezhañ. Ma 'mije bet merc'hed 'ma dastumet moarvat muioc'h a stummioù benel.

Distroomp d'ar vugale ha notennomp e c'hall ar ger bugel e-unan bezañ implijet evit gelven :

... bugel !

... bugel !

['by:gəl]

... gamin [pour s'adresser à un enfant] !

Plac'h, 1931, Bear (dastumet gant Tangi)

Achuomp gant un dra fentus. Implijet e vez ar raganv jenerik Jañ-Mai evit komz deus n'eus forzh petore paotr bihan :

oh, Jañ-Mai, oc'h ober petra out ?

oh, Jañ-Mai, oc'h ober petra out ?

[o: ʒɑ̃’mɑj ’ho:r prɑ ut]

oh, Jean-Marie, qu'es-tu en train de faire [surnom pour enfant] ?

Plac'h, 1920, Bear (dastumet gant Tangi)

arri oc'h Jañ-Mai

arri oc'h Jañ-Mai

[ɑj ɔh ʒɑ̃'mɑj]

vous arrivez Jean-Marie [à un jeune enfant]

Paotr, 1931, Bear (dastumet gant Tangi)

Anavezet eo pelloc'h. Gouez da Riwal Jorjelin e vije lâret « Jañ-Mai Nitu » (« Jañ-Mai an ed-du ») gant e dad-kozh deus Plouvagor diwar-benn ar baotred o c'hoari las.

2. Vokatif raganv

Koñstatiñ a ra Jouitto kement-se : « il existe en breton un paradigme de pronoms vocatifs, c'est-à-dire de pronoms d'adresse ». Resisaat a ra penaos eo ar paradigm-se « restreint à la deuxième personne ».

N'eo ket dislâret gant Jul Gros (TDBP3, 1984, p.100) :

#n'eo ket a-walc'h ar boan a vez, met ar frejoù a vez, te ! (ce n'est pas le tout, le mal que l'on a, mais les frais qu'on a, toi ! [rends-toi compte !])

#an arc'hant ac'h a e-kerzh hennezh, c'hwi ! (l'argent qu'il me coûte, celui-là... vous ! [ne comprenez-vous pas ?])

N'hon eus ket frazenn ebet gant ar c'hwi vokatif-se. Stank stank eo an te vokatif avat en hom brezhoneg. Dre-se e klask ar c'homzer sachañ evezh egile. Talvezout a ra kement ha rends-toi compte !

Peurvuiañ e vo kavet e fin ar frazennoù :

hag eñ a desko prim te !

hag eñ a desko prim te !

[a ẽ̞: ’disko pʁym te]

et il apprendra vite tiens !

Paotr, 1962, Bear (dastumet gant Tangi)

honnezh oa ken jentil te

Honnezh a oa jentil-spontus. Me 'mije aon deus ar c'hezeg met deus honnezh ne 'mije ket aon. Deus honnezh ne 'mije ket aon. Gwezh ebet. Honnezh oa ken jentil te.

[’hõ wa ’jɛntil ’spõntus – ’me miʒe ’own døs ’hezəg mɛ døs ’hõs miʒe kəd ’own – døs ’hõs miʒe kəd ’owən – ’gweʒbet – ’hõ wa ken ’jentil te]

Elle était vraiment très gentil. Moi j'avais peur des chevaux, mais je n'avais pas peur de celle-là. Jamais. Elle était tellement gentille pardi.

Plac'h, 1925, Trezelan (Bear) (dastumet gant Riwal)

o nann te !

o nann te !

[o nɑ̃n te]

oh non tiens !

Paotr, 1915, Bear (dastumet gant Tangi)

klevet 'mamp trouz an avioned te

klevet 'mamp trouz an avioned te !

['klɛwə mãm tru:z na'vjõnət te]

nous avions entendu le bruit des avions tiens !

Jañ Bihan, 1918, Bear (dastumet gant Tangi)

Gallet a ra en em gavet e-kreiz ar frazenn avat :

ar c'hezeg te a oa kaset da...

ar c'hezeg te ! oa kaset da...

['he:zɛk te wa 'kɑ:sət də]

les chevaux tiens avaient été envoyés au...

Jañ Bihan, 1918, Bear (dastumet gant Tangi)

ar park te a vo karrez pe rectangle

ar park te a vo karrez pe rectangle pe evel e vo pe trigorn 'h arrient da jujañ met pelec'h mallozh doue 'ba... 'ba traoñ ar rinier...

[pɑɹk te vo ’kɑɹe pe ɹɛktɑ̃ngl pe wɛl vo pe ’tɾi:gɔɹn ’hɑjɛɲ də ’ʒy:ʒɑ̃ mɛt ple̞h ˌmaləz’du:e bah bah tɾo̞w ’ɹɛ̃jəɹ]

le champ est carré ou rectangle ou comme il est ou triangle, ils arrivaient à estimer mais où malédiction de dieu dans... dans le bas des rivières...

Lusieñ Minous, 1926, Bear (dastumet gant Tangi)

ar re-se te a diwan goude peogwir...

evel ar c'hegined hag an traoù-se aze eu... a blant eu... mez ha traoù aze, ar re-se te a diwan goude peogwir...

[wɛl hi’gi:nəd an tɾɛw ze ’ɑ:e ə blɑ̃n ə me:s a tɾɛw ’ɑ:he ’re:e te ’diwɑ̃n ’gu:de py’gy:ʁ]

comme les geais et tout là euh... qui plantent euh... des glands et tout là, ceux-là tiens germent après puisque...

Lusieñ Minous, 1926, Bear (dastumet gant Tangi)

hoñ gant an drubuilh te a oa en em gavet dall

hoñ gant an drubuilh te oa en em gavet dall

[hɔ̃: gɑ̃n ’dry:byʎ te wa nɔ̃n gɑ:d dɑl]

celle-là avec les tracas était devenue aveugle

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi)

a-hend-all te, ne vezent ket pell

a-hent-all te, ne vezent ket pell o tihadañ ur parkad ed dit hein

[hɛndɑl te viʒɛɲ kə pɛl ti’hɑ:dɑ̃ ’pɑrkəd e:t tit ɛ̃]

sinon, ils n'étaient pas long à dévaster ton champ de blé hein [corbeaux]

Manuel Aofred, 1931, Bear (dastumet gant Tangi)

Tangi YEKEL, eost 2019